Kluczowym wskaźnikiem pokazującym skalę napięcia jest tzw. crack spread, czyli różnica pomiędzy ceną produktów rafineryjnych a ceną surowej ropy. W przypadku paliwa lotniczego spread ten wzrósł do niemal 100 USD za baryłkę, osiągając poziom wyraźnie wyższy niż w segmencie oleju napędowego pod koniec ubiegłego tygodnia. Tak wysoki poziom spreadu oznacza, że marże rafineryjne na paliwie lotniczym gwałtownie wzrosły, co zwykle wskazuje na niedobór produktu gotowego, a nie samej ropy.

Jednym z głównych powodów tej sytuacji jest strategiczna rola Bliskiego Wschodu w globalnym systemie rafineryjnym. Region ten odpowiada wprawdzie jedynie za około 11 proc. światowych mocy przerobowych rafinerii (stan na 2024 r.), co jest znacznie mniej niż w przypadku Stanów Zjednoczonych (19,6 proc.), Chin (17,6 proc.) czy Europy jako całości (14 proc.), jednak jego znaczenie jest znacznie większe, jeśli spojrzeć na handel międzynarodowy produktami rafineryjnymi. W regionie Zatoki Perskiej powstają obecnie nowe, nowoczesne rafinerie nastawione głównie na eksport, podczas gdy w wielu innych częściach świata moce rafineryjne są stopniowo redukowane.

Bliski Wschód odpowiada obecnie za około 22 proc. globalnego eksportu produktów naftowych, co odpowiada mniej więcej 300 mln ton rocznie. Szczególnie kluczową rolę odgrywa Cieśnina Ormuz, przez którą codziennie transportowanych jest około 5 mln baryłek produktów naftowych, w tym około 2 mln baryłek tzw. średnich destylatów (middle distillates), do których zalicza się m.in. paliwo lotnicze i olej napędowy.

Znaczenie tego regionu jest szczególnie widoczne w przypadku Europy, która w dużym stopniu uzależniona jest od importu paliwa lotniczego. Według danych FuelsEurope około 25 proc. całkowitego zużycia paliwa lotniczego w Europie pochodzi z importu netto, a Bliski Wschód odpowiada za ponad 40 proc. tych dostaw. Oznacza to, że każde zakłócenie w dostawach z tego regionu niemal natychmiast przekłada się na silny wzrost cen w Europie.

Obecne napięcia na rynku są jedynie częściowo łagodzone przez prawdopodobny spadek ruchu lotniczego, który ogranicza popyt na paliwo. Skala tego spadku jest jednak zbyt mała, aby zrównoważyć efekt potencjalnych niedoborów podaży, dlatego ceny paliwa lotniczego reagują szczególnie gwałtownie. W praktyce oznacza to, że rynek jet fuel stał się obecnie jednym z najbardziej wrażliwych segmentów rynku energii, silnie reagującym na zmiany geopolityczne oraz zakłócenia w globalnym handlu produktami rafineryjnymi.